Aan de hemel
 
Missen we iets? JA, elke nacht weer opnieuw...
 
  Van namiddag tot avond; van nacht tot ochtend. Hoe vaak verblijft een mens in zo'n periode nog onafgebroken in de buitenlucht om de vele wonderlijke taferelen die zich aan de hemel afspelen rustig op zich in te laten werken? Het antwoord is waarschijnlijk: zelden! De meeste 'westerlingen' zullen het zelfs nooit meemaken. Helaas. Zogeheten time-lapse-beelden, zoals hierboven, geven als geen ander een impressie van wat we allemaal missen. Ook déze indrukwekkende video van Bernd Proschold mag niet ontbreken in deze poging je een stevig slaaptekort aan te praten. Oh ja, nog iets: Nederland is als waarneemlocatie geschikt ongeschikt...
  12 januari 2011

Een duistere dageraad. En tóch was er licht
 
  Alsof waarnemers zelf even aan de knoppen van het weer mochten zitten! Tijdens de gedeeltelijke zonsverduistering van dinsdag 4 januari brak het dikke wolkendek op diverse plekken boven de Benelux open. En waar de sluiers bleven hangen, was het schouwspel nog adembenemender dan elders! Er was dus licht: minder edoch mooier dan normaal. Stille getuigen staan ook in onze galerie, waaronder meer foto's zoals hierboven van fotografe Marie Goeyens uit het winterse Wallonië...
  4 januari 2011

Slapen onder het sterrijke plafond van Wadi Rum
 
  Lawrence of Arabia kon er begin vorige eeuw al geen genoeg van krijgen: de indrukwekkende vallei Wadi Rum in Jordanië. Vandaag de dag komen hier ook bezoekers die, omgeven door de stilte en eindeloosheid van de woestijn, iets aan astronomie willen doen. Tijdens een overnachting in een bedoeïnenkamp ondervond de auteur van deze foto waarom: gitzwarte silhouetten van rotswanden, en daarboven zoveel sterren als zandkorrels...
 

Komeet Hartley 2: een vermakelijk bliksembezoek
  Of 'ie' nu wel of niet met het blote oog te zien zal zijn; het bliksembezoek van de komeet Hartley 2 aan de binnendelen van ons zonnestelsel is nu al bijzonder vermakelijk te noemen. Op 20 oktober passeert deze 'vuile ijsbal' met een diameter van ongeveer 1 kilometer de aarde op zo'n 18 miljoen kilometer afstand. Het object is dan goed zichtbaar aan de hemel - in ieder geval met behulp van een kleine verrekijker. Tussen 7 en 17 oktober trekt Hartley 2 door het sterrenbeeld Perseus richting het sterrenbeeld Voerman (zoekkaartje en laatste updates). En dat is nog niet alles. Op 4 november zal de ruimtesonde EPOXI de komeet van dichtbij bestuderen. Kortom: stay tuned...
 

En wie spelen weer eens de sterren van de hemel?
  Begin augustus spelen uitgerekend drie planeten de sterren van de hemel, Okay, okay, figuurlijk dan. Minder cryptisch: laag in het Westen blijven Venus, Mars en Saturnus aan het begin van de avond dagenlang dicht bij elkaar staan. Een briljant schouwspel bij helder weer. Kijk een uur na zonsondergang naar het westen en zoek Venus, de helderste van de drie. Bewolkt? Een herkansing komt ongetwijfeld. Immers, the show goes on for days. Meer informatie vind je hier.
 

Planeet, ster en maan: driehoek aan de hemel
 
  Het is nauwelijks de moeite. Richt je blik woensdag 16 juni na 23 uur op de hemel boven de westelijke horizon. Daar voltrekt zich een fraaie 'driehoeksverhouding' tussen verschillende astronomische seksen: de planeet Mars, de wassende maan én de hoofdster (Regulus) van het sterrenbeeld Leeuw. Zij vormen deze nacht een uiterst fotogenieke platte driehoek.
 

Galileïsche manen in 2D: netjes op een rijtje
  De vier grootste manen van Jupiter staan maandagochtend 31 mei- in 2D en vanaf aarde gezien - 'netjes' op een rijtje ten oosten van de gasreus (simulatie). Dit betrekkelijk zeldzame gebeuren is het beste zichtbaar tussen 4 en 5 uur Nederlandse tijd, wanneer Jupiter laag boven de horizon staat. Een goed begin van een nieuwe werkweek? Beantwoord deze vraag met "ja" en je hebt aan een verrekijker genoeg om het verschijnsel te kunnen zien...
 

Venus in de schemering: un magnifique phénomène
  Venus, het hemellichaam dat eind dit jaar hoog Aziatisch bezoek verwacht, vertoont zich dezer dagen laag aan de westelijke avondhemel als een bijna oogverblindende schittering (magnitude -3,9). Vrijdag 21 mei staat de planeet minder dan één graad van de grote open sterrenhoop M35 in het sterrenbeeld Tweelingen (linksonder): een verschijnsel dat we - indien waargenomen met een bescheiden verrekijker - gerust kunnen classificeren als een must see.
 

Vroeg uit de veren op moederdag = dubbel prijs
 
  Niet iedereen is er op moederdag voor te porren om - al voor dag en dauw - een ontbijtje op bed te bereiden. Maar voor liefhebbers van fraaie hemelverschijnselen moet dat dit jaar aanzienlijk minder moeite kosten. In alle vroegte schitteren de smalle maansikkel en de heldere planeet Jupiter op 9 mei vlak naast elkaar aan het firmament. Het tweetal staat een half uur vóór zonsopkomst (05.55 uur) laag boven de oostelijke horizon in de schemering. Zorg dus voor een ongehinderd uitzicht op de einder en...get your ass back to the kitchen! Moeder zal de inspanningen waarderen en hoeft verder niets te weten...
 

Toeval bestaat: Mercurius aan een heldere hemel
  Meestal staat Mercurius aan de hemel zó dicht bij de zon, dat we hem met het blote oog niet kunnen (en willen) zien. Op 8 april, echter, bereikt de planeet zijn grootste oostelijke elongatie. En dat terwijl ons land volgens de laatste satellietbeelden onder een kraakheldere hemel ligt en het tot na zonsondergang in de buitenlucht goed toeven blijft. Tussen 40 en 90 minuten na zonsondergang kun je Mercurius vlak boven de westelijke horizon waarnemen; overigens dicht bij de nóg lichtsterkere planeet Venus. Bij helder weer is hiertoe ook in het weekend nog gelegenheid ...
 

Op naar een 'hemels' tafereel rond Pasen...
  Soms is het toeval gewoon te mooi om waar te zijn. Zo vallen de eerste dagen van april én het aanstaande paasweekend samen met een dagenlange samenstand van de planeten Mercurius en Venus. Een half uur na zonsondergang (rond 20.15 uur) is het - naar astronomische begrippen - 'verblindend' heldere tweetal vlak boven de westelijke horizon te vinden, op slechts 3 graden schijnbare afstand van elkaar. Dit alles gebeurt niet ver van het punt waar ook de zon is ondergegaan. Venus heeft een helderheid van maar liefst magnitude -3,5 en Mercurius van ongeveer - 0,6. En nee, dit is géén slechte 1 aprilgrap. Je fotografische bewijzen van het tafereel zijn dan ook van harte welkom in onze galerie...
 

Kort optreden van een kunstmatige 'ster' boven NL
  Op 19 maart (vanaf 20.16 uur) en op 21 maart (vanaf 19.30 uur) is het internationale ruimtestation ISS nipt zichtbaar vanuit Nederland. Op beide dagen kan juist dáárdoor een aardig schouwspel met voorgrondobjecten aan de horizon ontstaan. Het ISS rijst in het westen boven de kim, bereikt vervolgens als een heldere 'ster' een hoogte van maximaal 10 booggraden en gaat na ongeveer 8 minuten weer onder aan de zuid-zuidwestelijke horizon. Een redelijk vrij uitzicht op de horizon is dus wel noodzakelijk.
 

Een (bijna) onzichtbare samenstand
  Alléén hier of hier zie je er iets van: de nauwe conjunctie, of samenstand, tussen de planeten Jupiter en Mercurius rond 7 maart. Omdat het hemelverschijnsel zich afspeelt in de buurt van de zon, is waarnemen met het blote oog uit den boze. Een geluk bij een ongeluk: de coronagraaf aan boord van SOHO houdt deze hemelse regionen scherp voor ons in de gaten.
 

De volle maan voorbij: we kunnen weer 'zien'
 
  Er is geen twijfel over mogelijk: op 28 februari was het volle maan. De satelliet vertoonde zich de hele nacht als een verblindende lichtbron aan de hemel. Zó verblindend zelfs dat eigenlijk niemand kan zeggen dat hij toen écht iets van het hemellichaam heeft gezien. Ook in een telescoop ziet het oppervlak van onze begeleider er tijdens volle maan eentonig helder en contrastloos uit. Nee, amateurastronomen verheugen zich al op de komende cyclus van maangestalten, waarin het reliëf in het maanlandschap weer zichtbaar wordt en de ruwe structuren van inslagkraters zich nabij de terminator weer openbaren.
 



In dit dossier:

2011   2010

Missen we iets? JA, elke
nacht weer opnieuw...


Een duistere dageraad.
En tóch was er licht


-------   2010   -------

Slapen onder het sterrijke
plafond van Wadi Rum


Komeet Hartley 2: een
vermakelijk bliksembezoek


En wie spelen weer eens
de sterren van de hemel?


Planeet, ster en maan: driehoek aan de hemel

Galileïsche manen in 2D:
netjes op een rijtje


Venus in de schemering:
un magnifique phénomène


Vroeg uit de veren op
moederdag = dubbel prijs


Toeval bestaat: Mercurius aan een heldere hemel

Op naar een 'hemels'
tafereel rond Pasen


Kort optreden van een
kunstmatige ster boven NL


Een (bijna) onzichtbare samenstand

De volle maan voorbij:
we kunnen weer 'zien'