Buren van de aarde
 
Een larger-than-life-video. Maar waar ging het mis?
 
  Deze verbluffende videocreatie van BradBlogspeed trok sinds begin februari al meer dan 85.000 kijkers op Youtube en 18.000 op het altijd kritisch-journalistieke Nu.nl. De artistieke blogger wilde niet alleen laten zien hoe andere planeten eruit zouden zien als zij op dezelfde afstand van de aarde draaiden als de maan, maar zo óók een bijdrage leveren aan het populariseren van astronomie. Nou, dat laatste is hem met deze viral zéker gelukt. Het eerste...niet helemaal. En dat door een misleidende voorgrond. Hij erkent het gelukkig ruiterlijk. Waar ging het mis Brad?
 

Venus krijgt Japans bezoek, maar waarom?
  Een stille aankomst was het. Maandagavond 6 december bereikte de Japanse ruimtesonde Akatsuki de bewolkte planeet Venus. Zonder daarbij bijzonder veel media-aandacht op te eisen overigens. En dat is onterecht. Immers - we meldden het al eerder - het aanstaande onderzoek ter plekke kan veel verrassends opleveren. In dit korte promotiefilmpje van de Japanse ruimtevaartorganisatie JAXA wordt duidelijk waarom...

Update: Akatsuki heeft 'motorpech' en vliegt Venus voorbij. Tot zover de grote impuls voor Japans ruimtevaartambities.
  6 december 2010

"Wie het oude niet eert is het nieuwe niet weerd"
 
  De astronomische klassiekers. We zijn ze bijna vergeten temidden van al het fotografische high-resolution-geweld van contemporaine ruimteverkenners als Cassini en New Horizons. Gelukkig zijn er mensen die er hun hobby van hebben gemaakt om oude opnamen uit de NASA-archieven te bewerken en verborgen details tevoorschijn te toveren. Het resultaat is dikwijls verbluffend en soms op het artistieke af. Björn Jonsson is één van deze mensen. Zijn digitale inspanningen tonen onder meer als nooit tevoren…de Grote Rode Vlek, zoals vastgelegd op de gasreus Jupiter in 1979.
  18 november 2010


Een merkwaardige bewoner van het zonnestelsel
 
  Deep Impact, tegenwoordig 'EPOXI', did it again. Donderdagmiddag 4 november voerde de ruimtesonde met succes een scheervlucht uit langs de komeet Hartley 2. En jawel, de eerste foto's stromen binnen. Met vertraging, dat wel. Eerst opnamen van de komeetkern van veraf, dan van dichtbij (ongeveer 700 kilometer), waaronder de opname hierboven. Hier en hier verzamelen vluchtleiders en onderzoekers alle overige de foto's van de nucleus, met alvast enige uitleg...
 

Wij vergeten het niet: EPOXI bij Hartley 2
  1986 was het jaar waarin voor het eerst een komeet door een ruimtesonde werd bezocht. Het jaar van de Komeet van Halley. Het jaar waarin hele volksstammen de historische eerste beelden van een komeetkern live op televisie aanschouwden. Met commentaar van Chriet Titulaer. Wat een contrast met 2010! We meldden het al eerder: het jaar van de intrigerende komeet Hartley 2. Het jaar waarin de ruimterobot EPOXI wel degelijk belooft ook van deze komeet haarscherpe foto's te gaan maken. En – dus onterecht – het jaar waarin totale volks- en mediagekte tot nu toe uitblijft. En dat met nog maar drie twee één geen dag te gaan tot EPOXI's flyby op donderdag 4 november… Volg de missie hier (zonder Chriet).
 

Een primitieve 'overlevende' van dichtbij bekeken
 
  Zolangzamerhand weten we eigenlijk wel hoe puin in de ruimte er ongeveer uit ziet. Toch is elke planetoïde weer een wereld op zich. Een wereld die ons veel kan leren over het ontstaan van het zonnestelsel. Het resultaat van de scheervlucht van de Europese ruimtesonde Rosetta langs 'Lutetia' zaterdag 10 juli is dan ook "wunderbar". In de woorden van een Duitse ESA-official, althans. De door de robotische verkenner gemaakte beelden wijzen erop dat Lutetia een primitieve overlevende is van het gewelddadige ontstaansproces van het zonnestelsel. Lees en zie hier meer...
 

Manen, geisers, ringen en een smogrijke dampkring
 
  Deze opname van de ringen van Saturnus, het oppervlak en de waterspuwende geisers van Enceladus en de sikkel van de nóg intrigerender maan Titan met zijn smogrijke dampkring, is zowel kunst als realiteit. Kunst omdat het een compositie betreft van twee afzonderlijke opnamen. Realiteit, omdat een waarnemer ter plaatse wérkelijk een soortgelijk tafereel zou kunnen zien. Gordan Ugarkovic, is de auteur. En ook zijn overige werken mogen er wezen....
 

Een once-in-a-lifetime-ontmoeting met Titan
  In de nacht van zondag 20 op maandag 21 juni maakt de ruimtesonde Cassini een manoeuvre waar astronomen al jaren op wachten. Niet alleen zal het toestel dan dichter langs de Saturnusmaan Titan scheren dan ooit; Cassini zal bij deze gelegenheid ook door de ionosfeer van de intrigerende maan dringen en ondertussen metingen verrichten. Onderzoekers kunnen hierdoor veel meer te weten komen over het hemellichaam.
 

Een beetje Helene erbij dankzij Cassini
  Nog nooit werd de Saturnusmaan Helene van zo dichtbij gefotografeerd als dit voorjaar door de ruimtesonde Cassini. De opnamen van deze flyby staan nu online en laten meer details op het maanoppervlak zien dan eerdere beelden. Beter krijgen we voorlopig ook niet. Er staan namelijk géén nauwe scheervluchten langs Helene meer op het programma...
 

Een wereldrecord in een andere wereld
 
  Een record op Mars. In plaats van de vooraf door NASA ingecalculeerde 90 dagen, rijdt het robotwagentje Opportunity nu al meer dan 2300 dagen rond op de ‘rode planeet’. Om precies te zijn: zes jaar en 117 dagen. Dat is langer dan de ‘actieve’ periode van de onbeweeglijke Marslander Viking tussen 1976 en 1982. Opportunity heeft bovendien al bijna 21 kilometer afgelegd, waardoor we ons nu als nooit tevoren een beeld kunnen vormen van de Martiaanse wereld, die soms opmerkelijke overeenkomsten vertoont met onze eigen planeet...
 

Wen er maar aan: Nozomi, Hayabusa en....Akatsuki
  De tijd is voorbij dat alleen de Amerikanen en de Russen de verkenning van het zonnestelsel voor hun rekening namen - met sondes die zoetklinkende en voor ons herkenbare namen als Venera, Mariner, Viking en Pioneer droegen. Andere landen, waaronder China, India en Japan, tonen zich steeds assertiever op ruimtevaartgebied, ook al levert dit ze in de westerse media nog bar weinig publiciteit op. Zo hebben nog maar weinigen gehoord van de ambitieuze Japanse missies Nozomi en Hayabua. Aanstaande dinsdag donderdag 20 mei (na uitstel vanwege de slechte weersomstandigheden) staat evenwel het volgende Aziatische wapenfeit op het programma: de lancering van de Japanse ruimtesonde Akatsuki (Venus Climate Orbiter), die een half jaar later de Venus zal bereiken. Doel: meer te weten komen over het Venusiaanse klimaat en eventuele vulkanische activiteit op de planeet (meer informatie hier).
 

Geen verrassing, tóch nieuws: water op planetoïden
  Wat hebben we toch met dat simpele goedje, water? Op aarde verdrinken we er soms letterlijk in. Maar iedere keer dat het elders in het heelal wordt aangetroffen, raken we er niet over uitgepraat. Deze week was het niet anders. Op vrijwel alle soorten objecten in het zonnestelsel was diwaterstofoxide - jazeker, zo heet water formeel - reeds gedetecteerd. Maar, tot de aankondiging van nieuwe onderzoeksresultaten deze week, nog niet op planetoïden. Lees hier waarom deze weinig verrassende vondst tóch nog nieuws is.
 

Een kolkende gasmassa; niets meer, niets minder
 
  Volgens onze webstatistieken zijn er wérkelijk mensen die met de Google-trefzin "eerste mens op Saturnus" op Astronova.nl terechtkomen. Welnu, om voor eens en altijd duidelijk te maken dat dit - afgezien van onze technische mogelijkheden - geen reeële gebeurtenis is, presenteren we bovenstaande opname van de kolkende massa die de geringde planeet feitelijk is. Saturnus is een gasplaneet zonder enig vast oppervlak. Foto's van de Amerikaanse ruimtesonde Cassini laten beter dan ooit tevoren zien wat dit betekent voor het aangezicht van Saturnus: krachtige straalstromen, wervelwinden en orkanen van astronomische proporties.
 

En...weer een 'wazig' maantje minder bij Saturnus
 
  Eigenlijk is élk natuurlijk object dat om een planeet draait met een beetje wetenschappelijke flexibiliteit wel te definiëren als een soort maan. Zelfs kleine stof- en gruisdeeltjes. In dat geval zou de planeet Saturnus er met zijn gigantische ringenstelsel wel miljarden bezitten. Maar ook als we pas beginnen te tellen bij natuurlijke satellieten met een diameter van enkele kilometers, komen we bij de geringde planeet anno 2010 al uit op 62 bekende manen! Tot voor kort kenden we de meesten slechts als wazige objecten op foto's die op grote afstand door ruimtesondes waren genomen. Let wel: tot voor kort. De ruimtesonde Cassini is momenteel bezig met een indrukwekkende reeks flyby's, waarbij ook de allerkleinste Saturnusmanen haarscherp op de gevoelige plaat worden vastgelegd. Op 13 februari was het voorheen 'wazige' maantje Calypso aan de beurt (zie foto). En er staat nog heel wat op het programma...
 

Slaat de fantasie weer eens op hol, of...?
  Het leuke van de wetenschap astronomie, is dat onderzoekers met enige regelmaat fantastisch klinkende hypothesen opperen. Sla de geschiedenis van de planetaire leer er maar eens op na. Toch blijken heel wat van die theorieën na jaren van studie zo gek nog niet. En sommige theorieën die ooit voor 'bespottelijk' werden versleten, zijn nu zelfs gemeengoed. Wat te denken van het concept 'zwarte gaten'? Hoe dan ook: dankzij een artikel in The New Scientist hebben we er sinds kort weer eentje bij. De ijsreus Neptunus zou mogelijk een planeet ter grootte van de aarde hebben 'opgegeten' en zijn maan (Triton) hebben 'gestolen'. Inderdaad, nu het bewijs nog...
 

Laat de Russen maar komen: Phobos in megapixels
  Nog vóórdat de Russen in 2011 met hun eigen sonde naar Phobos komen, bewijst het European Space Agency (ESA) onze oostelijk vertoevende planeetgenoten een grote dienst. Dit door de Martiaanse satelliet op een hoog detailniveau in kaart te brengen. Tijdens een speciale serie scheervluchten langs Phobos deze maand door de Europese ruimterobot Mars Express, wordt de gedoemde maan namelijk niet alleen met een wetenschappelijke blik bekeken. Ook enkele voorgestelde landingsplaatsen voor de Russische sample return mission worden onder de loep genomen. De eerste opnamen, gemaakt tijdens de 7915ste en de 7926ste omloop van de Mars Express op 7 en 10 maart, zijn inmiddels binnen.
 

Verraadt Rhea's oppervlak een unieke 'maanring'?
 
  Je zou niet denken dat nota bene een scheervlucht boven het oppervlak van een maan meer aanwijzingen kan opleveren voor het bestaan van wat mogelijk het énige lunaire ringenstelsel in het zonnestelsel is. Toch zal dat misschien wel het belangrijkste resultaat blijken van de recente flyby langs de Saturnusmaan Rhea door de ruimtesonde Cassini. Op 3D-beelden van Rhea, die door een slimme man uit de VS zijn samengesteld op basis van archieffoto's, tonen zich namelijk verschillende blauwgetinte vlekken in het landschap. Samen vormen die vlekken een dunne strook rond de equator vormen. Mogelijk gaat het hier om helder en 'vers' ijs, dat is blootgelegd door aanhoudende inslagen van ringdeeltjes. Opnieuw indirect bewijs dus. Voor de zekerheid wachten we nog maar even op de resultaten van de flyby. Hier alvast een aardige artist's impression van het hypothetische ringenstelsel...
 

Stof zijt gij...
  Twee stoffige korreltjes zijn het maar. Toch hopen astronomen vurig dat deze deeltjes, gevonden in een capsule van de in 2006 op aarde teruggekeerde komeetverkenner Stardust, afkomstig zijn uit de interstellaire ruimte. Het zou de eerste keer zijn dat mensen dergelijk materiaal aan een onderzoek kunnen onderwerpen. Een betrokken wetenschapper stelt: "So far this particle is unique. If we drop it on the floor, it will cost $300m to get another one." Voorzichtig dus! Meer informatie hier.
 

Geschulpte zandduinen op Mars
 
  Nee, dit is géén microscopische opname van de huid van een exotisch reptiel. Je kijkt naar een intrigerend landschap op het zuidelijk halfrond van Mars door de ogen van HiRISE, het High Resolution Imaging Science Experiment, aan boord van de Mars Reconnaissance Orbiter. De 'huid' is in werkelijkheid een bizar patroon van Martiaanse zandduinen, dat ook nog eens wordt geaccentueerd door seizoensgebonden ijsafzettingen op de naar het zuiden gerichte duinhellingen. Dit is overigens slechts één van de talloze opnames waarmee de hypermoderne camera van de MRO ons sinds 2006 telkens weer verrast...
 

Een nipte misser uit naam van de wetenschap
  Op 2 maart scheerde de Amerikaanse ruimtesonde Cassini rakelings langs de ijzige Saturnusmaan Rhea. Op een minimale afstand van 100 kilometer tot het oppervlak werden door diverse instrumenten aan boord foto's gemaakt en metingen verricht om onderzoekers meer inzicht te bieden in de samenstelling en de geologische geschiedenis van Rhea. Ruwe foto's zijn nu al te vinden op de website van de Cassini-missie. Binnenkort natuurlijk ook in volle glorie op Astronova.nl.
 

Astronoom, vergeet uw eigen achtertuin niet!
 
  Even leken we met z'n allen nota bene onze eigen metgezel in het heelal te zijn vergeten. Sinds de bemande Apollo-missies in de jaren '60 en '70 doen astronomen namelijk vooral waar ze goed in zijn: véél verder kijken dan hun neus lang is. En zeg nou zelf: vergeleken met ververwijderde en intrigerende werelden als Mars, Jupiter, Europa of Enceladus heeft de maan een nogal saai karakter. Of toch niet? Sinds 2009 bestudeert de Lunar Reconaissance Orbiter de maan in hoog detail. Oordeel zelf over de indrukwekkende fotoproducties: hier én hier..
 




In dit dossier:

2011   2010

Een larger-than-life-video.
Maar waar ging het mis?


-------   2010   -------

Venus krijgt Japans
bezoek, maar waarom?


"Wie het oude niet eert
is het nieuwe niet weerd"


Een merkwaardige
bewoner van het
zonnestelsel


Wij vergeten het niet:
EPOXI bij Hartley 2


Een primitieve
'overlevende ' van
dichtbij bekeken


Manen, geisers, ringen
en een smogrijke
dampkring


Een once-in-a-lifetime-
ontmoeting met Titan


Een beetje Helene erbij
dankzij Cassini


Een wereldrecord in
een andere wereld


Wen er maar aan: Nozomi,
Hayabusa en...Akatsuki


Géén verrassing, tóch
nieuws: water op
planetoïden


Een kolkende gasmassa:
niets meer, niets minder


En...weer een 'wazig'
maantje minder bij
Saturnus


Slaat de fantasie weer
eens op hol, of...?


Laat de Russen maar
komen: Phobos in megapixels


Verraadt Rhea's oppervlak een unieke 'maanring'?

Stof zijt gij...

Geschulpte zandduinen
op Mars


Nipte misser uit naam
van de wetenschap


Astronoom, vergeet uw
eigen achtertuin niet!