Deimos

Manen van
Mars:


Phobos
Deimos





In vergelijking met Phobos, de grillig uitziende maan die het dichtst bij Mars staat, komt Deimos behoorlijk ‘gladjes’ over. Afgezien van enkele grote inslagstructuren, doet het oppervlak van dit hemellichaam eerder denken aan een zanderige woestijn dan aan een ‘typisch maanlandschap’. Volgens astronomen lijkt het er dan ook op dat Deimos geen échte maan is, maar een door de Martiaanse aantrekkingskracht ingevangen planetoïde. Mede dankzij het feit dat de satelliet qua helderheid niet veel afwijkt van Phobos, werd het maantje in 1877 tegelijkertijd met zijn grotere soortgenoot ontdekt.



Oppervlak
De op zijn zachtst gezegd ‘stoffige omstandigheden’ op Deimos, verhullen een groot deel van het onderliggende landschap. Hierdoor zijn aan het oppervlak slechts kraters ter grootte van één of meer kilometers te ontwaren. De grootste structuren die onderzoekers met stelligheid aanwijzen als kosmische littekens van meteorietinslagen, zijn 2 tot 2,5 kilometer in diameter. Enkele aanzienlijk grotere bassins op Deimos zijn dusdanig door het maanstof bedekt dat hun herkomst niet met zekerheid is vast te stellen.

Ondanks de bijgevolg lage (zichtbare) kraterdichtheid op het maanoppervlak, zijn er duidelijke verschillen waarneembaar op de verschillende zijden van de satelliet. Doordat de rotatieperiode van Deimos - overigens evenals onze eigen maan – gelijk is aan zijn omloopperiode, richt hij voortdurend dezelfde zijde naar Mars. Deels als gevolg van zijn betrekkelijk kleine afstand van Deimos tot de planeet (~23.000 kilometer), krijgt de ‘kosmische zijde’ van de maan bijvoorbeeld aanzienlijk meer meteorietinslagen te verwerken. Dit geldt ook voor de hemisfeer van het maantje die continu in de bewegingsrichting van Deimos maantje wijst.

De gemiddelde dikte van het maanstof, dat vrij gelijkmatig over het oppervlak lijkt te zijn verdeeld, wordt geschat op ongeveer honderd meter. Deze sluier van regoliet is voornamelijk opgebouwd uit exogene materialen die, in de vorm van micrometeorieten, gedurend miljoenen jaren op Deimos neerregenden. Hierdoor zijn ook diverse compacte structuren op het oppervlak geleidelijk verpulverd of geërodeerd.

Samenstelling
De fysische eigenschappen van Deimos verschillen niet veel van die van Phobos. Het maantje reflecteert slechts zeven procent van het invallende zonlicht en bezit een relatief lage dichtheid. Wanneer we dit laatste in acht nemen, wordt het onwaarschijnlijk dat het object geheel uit koolstofhoudende gesteenten bestaat.

Alternatieve theorieën voor dergelijke problemen, bestaan er in kringen van astronomen doorgaans meer dan genoeg. Voor Deimos luidt één daarvan zich onder de laag regolith een cocktail van ijsachtige materialen en gesteenten schuilhoudt. Omdat dit vermoedelijk ook bij Phobos het geval is, onderschrijven veel onderzoekers deze hypothese. Een andere mogelijkheid is dat Deimos niet meer is dan een fragmentarische, maar dankzij de zwaartekracht bijeengehouden verzameling ruimtepuin. Omdat Demios waarschijnlijk een interplanetaire oorsprong heeft, is dit niet ondenkbaar. In het zonnestelsel zijn al enkele van dergelijke poreuze planetoïden bekend.

Oorsprong en toekomst
Details aan het oppervlak verraden vaak veel over de geologische geschiedenis en herkomst van een maan. Bij Deimos ligt dit anders. Omdat zijn korst is bedekt door een dikke stoflaag, moeten astronomen vaak genoegen nemen met de beschikbare fysische gegevens van het hemellichaam. En ondanks de plausibele theorie, wijzen die er allerminst eenduidig op dat we met een ingevangen planetoïde te maken hebben. De baan die Deimos om Mars beschrijft is namelijk volmaakt cirkelvormig, en de hoek waaronder zijn baanvlak op het planetaire equatoriale vlak staat is weliswaar variabel maar relatief klein. Voorstanders van de planetoïde-theorie, echter, wijzen onder meer op de kleine omvang en het onregelmatige karakter van het maantje.

Deimos beweegt in een baan op ruim 23.000 kilometer afstand van de Rode Planeet. Met een snelheid van een kleine 1,4 kilometer per seconde doet hij ongeveer 30 uur over één omloop. Daarmee is hij langzamer dan de rotatieperiode van Mars. Omdat de satelliet zich dus buiten de zogenaamde ‘synchrone baan’ bevindt, loopt Deimos in de toekomst géén gevaar naar binnen te spiraliseren en op het oppervlak de planeet te belanden.

Auteur(s):     A.S.





Deimos in cijfers
Gemiddelde diameter 12,4 km (15.0 × 12 × 10.4)
Massa 2,244 × 10^15 kg
Gemiddelde dichtheid 2,2 g/cm^3
Zwaartekracht aan oppervlak 0,0039 m/s^2
Gemiddelde afstand tot het centrum van Mars 23.460 km
Omlooptijd 1,262 dagen
Rotatieperiode 1,262 dagen
Weerkaatsingsvermogen 0,07
Temperatuur aan oppervlak ~ 313 K
Databron: NASA