Iapetus

Manen van
Saturnus:


Pan
Atlas
Prometheus
Pandora
Epimetheus
Janus
Mimas
Enceladus
Tethys
Telesto
Calypso
Dione
Helene
Rhea
Titan
Hyperion
Iapetus
Phoebe
Paaliaq
Albiorix
Siarnaq

( Manen met een diameter > 20 kilometer )





Iapetus is één van die intrigerende manen in het zonnestelsel die erin slaagt het verbeeldingsvermogen van astronomen te overtreffen. Enerzijds lijkt de op twee na grootste Saturnusmaan door de aanwezigheid van een equatoriale richel van dertien kilometer hoog en 1300 kilometer lang op een pingpongbal waarvan de uitpuilende fabrieksnaad nog goed zichtbaar is. Anderzijds lijkt Iapetus uit twee verschillende werelden te bestaan. De hemisfeer die in de bewegingsrichting van de satelliet wijst, is betrekkelijk warm en grotendeels bedekt met donker materiaal; de andere hemisfeer is kouder en zo helder als ijs. De Italiaan Giovanni Cassini ontdekte het markante hemellichaam in 1671. Inmiddels hebben diverse ruimtesondes Iapetus onderzocht.



Het grote verschil tussen de twee delen van Iapetus, kan deels worden toegeschreven aan het feit dat de ‘boeg’ van de maan het meest heeft blootgestaan aan vervuiling vanuit het heelal: ruimtegruis, micrometeorieten en nóg kleiner (organisch) materiaal. Vermoedelijk zijn de slechts subtiele helderheidsverschillen die hierdoor aanvankelijk ontstonden, gedurende miljoenen jaren groter geworden door elkaar versterkende processen van verdamping en neerslag. In de iets donkerder en bijgevolg warmere gebieden verdween steeds meer ijs door verdamping, waardoor een steeds dikkere laag van donker residu overbleef. Metingen hebben uitgewezen dat het vooral om koolstofgebaseerde stoffen gaat, vermengd met organisch materiaal. De ijslaag aan het oppervlak van de koudere maanzijde kon dankzij dit proces groeien en nóg helderder worden door de afzetting van ‘vers’ ijs.



Op Iapetus zijn talloze kraters zichtbaar. Enkele daarvan zijn in verhouding tot de afmetingen van de maan zo groot dat ze doen denken aan de indrukwekkende Herschell-krater op Mimas. Met een diameter van 580 kilometer en opstaande randen die 15 kilometer boven het bassin verrijzen, is de krater Turgis de grootste. De hoge kraterdichtheid op vrijwel heel Iapetus indiceert overigens dat het maanoppervlak al vele miljoenen jaren gelden is gestold.

Het staat overigens zo goed als vast dat Iapetus een échte ijsmaan is. Toch is uit zijn dichtheid af te leiden dat het inwendige ook zwaardere stoffen herbergt. De kern bestaat mogelijk uit silicaatgesteenten gecombineerd met enkele metallische elementen.

Auteur(s):     A.S.





Iapetus in cijfers
Gemiddelde diameter 1470 km
Oppervlakte 6.700.000 km^2
Massa 1,7 × 10^21 kg
Gemiddelde dichtheid 1,27 g/cm^3
Zwaartekracht aan oppervlak 0,223 m/s^2
Gemiddelde afstand tot het centrum van Saturnus 3.561.300 km
Omlooptijd 79d 7u 55m
Rotatieperiode 79d 7u 55m
Weerkaatsingsvermogen 0,05 - 0,5
Temperatuur aan oppervlak 100 - 130 K
Databron: NASA