K
 
Kepler, Johannes
Een Duitse geleerde die in de zeventiende eeuw een belangrijke bijdrage leverde aan de leer van de planeetbewegingen. De grootste verdienste van Johannes Kepler is dat hij de drie ‘Wetten van Kepler' opstelde. Zijn eerste wet stelt dat de planeten niet in volmaakte cirkels bewegen, maar in ellipsvormige banen. In de zogeheten perkenwet beschrijft Kepler een verband tussen de omloopsnelheid van een planeet en zijn afstand tot de zon. Ten slotte wist hij in zijn harmonische wet ook de relatie tussen de afstand van een object tot de zon en zijn omloopperiode te beschrijven.   


Kernfusie
Het proces waarbij verschillende relatief lichte atoomkernen (elementen) onder invloed van een extreem hoge druk en temperatuur samensmelten tot een zwaardere atoomkern (en dus een nieuw element vormen). Hierbij kan massa verloren gaan in de vorm van energie. Sterren zoals de zon danken hun hoge energieproductie aan een continu kernfusieproces.   


Kernschaduw
Ook wel slagschaduw of umbra genoemd. De kernschaduw is het gedeelte van een schaduw waarin een (denkbeeldige) waarnemer volledig is afgeschermd van de achterliggende lichtbron. In de bijschaduw (penumbra), daarentegen, kan de waarnemer nog een deel van de lichtbron zien. Logischerwijs hebben puntvormige lichtbronnen alléén een kernschaduw.   


Kijker
Populair synoniem voor telescoop: een instrument dat objecten die ver van een waarnemer verwijderd zijn optisch vergroot met behulp van optiek die ten minste een objectief en een oculair omvat.   


Kleurindex
Een maat voor de kleur van een ster: de fotografische magnitude minus de visuele magnitude. Witte sterren hebben per definitie een kleurindex van nul (0). De kleurindices van rode sterren hebben positieve waarden, terwijl voor blauwe sterren negatieve kleurindices gelden.   


Kleurschifting
Ook chromatische aberratie genoemd: een fout in de beeldvorming van een lens of een lenzensysteem, teweeggebracht door verschillen in de mate van breking tussen licht van uiteenlopende golflengten. Bij kleurschifting in astronomische optiek komen hierdoor bijvoorbeeld niet alle lichtstralen van een puntvormig hemellichaam in hetzelfde brandpunt terecht.    


Knoop
Het punt in de baan van een hemellichaam waar deze een denkbeeldig basisvlak kruist. Bij de klimmende knoop snijdt het betreffende object het basisvlak van zuid naar noord en bij de dalende knoop van noord naar zuid. Voor objecten in een baan rond de zon, geldt de ecliptica vaak als basisvlak, terwijl bij het berekenen van de knopen van satellieten van de aarde meestal wordt uitgegaan van het denkbeeldig vlak waarin de evenaar van onze planeet ligt.   


Komeet   
Een betrekkelijk klein en onregelmatig gevormd kosmisch object dat een sferische of staartvormige nevel van stof en/of gas produceert. Kometen die in het zonnestelsel in de buurt van de zon komen en daardoor meer 'activiteit' gaan vertonen, kunnen zich tot heldere hemelverschijnselen ontpoppen.   


Korte baanas
De rechte lijn die twee punten op een ellipsvormige baan met elkaar verbindt en daarbij loodrecht het midden van de lange as snijdt.   


Kosmische roodverschuiving
Het effect van de veronderstelde uitdijing van het heelal op de roodverschuiving die zichtbaar is in de spectra van (vooral ver vewijderde) sterrenstelsels en quasars.   


Kosmische straling
Een verzamelnaam voor alle energetische deeltjes die vanuit het heelal met de aardatmosfeer in aanraking komen, zoals protonen, heliumkernen en elektronen. De zon is een belangrijke bron van kosmische straling, maar ook verschillende energetische processen die zich elders in het heelal afspelen, leveren een bijdrage aan het verschijnsel.   


Kosmologie
De tak van wetenschap die het ontstaan van het heelal en de daaropvolgende evolutie van kosmische structuren op macroniveau bestudeert.   


Kosmos
Ook wel het heelal, het universum, de ruimte of simpelweg de wereld genoemd: het gehele tijd-ruimte-continuüm waarin wij bestaan, inclusief alle materie en energie.   


Kp-index   
Een verhoudingscijfer voor verstoringen in het geomagnetisch veld en de magnetosfeer van de aarde op een schaal van 1 tot 9. Feitelijk gaat het om een geschatte real-time-waarde: het gewogen gemiddelde van actuele metingen door magnetometerstations op uiteenlopende locaties. Vanaf een Kp-waarde van 5 is er officieel sprake van een geomagnetische storm, hetgeen meestal gepaard gaat met een verhoogde poollichtactiviteit. Boven welke gebieden deze activiteit zich precies manifesteert, is uit de Kp-waarde echter niet met zekerheid af te leiden. Wél bevindt de ‘poollichtcirkel’ zich vaak verder van de noord- of zuidpool naarmate de verstoring van het geomagnetisch veld groter is.   


Kraterketting
Verzameling van drie of meer nabijgelegen kraters in elkaars verlengde, veroorzaakt door inslagen die zich vlak na elkaar voordoen. Het verschijnsel treedt op wanneer een – eerst nog potentieel – inslagobject in het heelal fragmenteert door de getijdenkrachten van een massiever hemellichaam. Wanneer verschillende brokstukken in een gelijkblijvende baan vervolgens inslaan op een vast en roterend hemellichaam, vormen zij als gevolg van deze rotatie een zogeheten kraterketting. De vooralsnog bekendste kraterketting, Enki Catena, is zichtbaar op de Jupitermaan Callisto.   


Kuipergordel     
Een gordel in het zonnestelsel die begint buiten de baan van de planeet Neptunus en waarin zich miljoenen betrekkelijk kleine steen- en ijsachtige objecten bevinden. De Kuipergordel strekt zich uit tot op ongeveer 55 AE afstand van de zon. Pluto en een aantal andere dwergplaneten buiten de baan van Neptunus, behoren eveneens tot de Kuipergordel.