R
 
Radiant
Het punt aan de hemel van waaruit de 'vallende sterren' die deel uitmaken van dezelfde meteorenzwerm lijken te komen. Dit is een kwestie van perspectief. Meteoroïden van eenzelfde zwerm bewegen in parallele banen door het zonnestelsel, waardoor de lichtsporen die ontstaan wanneer ze de atmosfeer binnendringen voor een waarnemer uit één punt lijken te komen. Vaak wordt het verschijnsel vergeleken met het fenomeen dat de rails op een lange rechte spoorbaan in één punt aan de horizon samen lijken te komen.   


Radiosterrenkunde
De tak van de astronomie die zich baseert op waarnemingen van elektromagnetische straling met golflengten langer dan infraroodstraling (microgolfstraling en radiostraling). Vanaf aarde verrichten sterrenkundigen deze waarnemingen vooral in het microgolfgebied van het elektromagnetisch spectrum. Dit mede omdat de dampkring radiostraling met lange golflengten grotendeels tegenhoudt.   


Radiostraling
Elektromagnetische straling met golflengten langer dan microgolfstraling (> 1m). De golflengte van radiostraling kan oplopen tot duizenden kilometers. Bijgevolg bezitten alle soorten radiostraling relatief lage frequenties en zijn ze ook relatief laagenergetisch. Radiostraling leent zich vooral voor communicatiedoeleinden. Radiostraling bezet een afzonderlijk 'gebied' in het elektromagnetisch spectrum.   


Raket
Een projectiel dat zich door de lucht en/of het luchtledige voortbeweegt door een - al dan niet explosieve - naar achteren gerichte uitstoot van massa.   


Rechte Klimming [ RK]
Ook wel Right Ascension genoemd: de hoekafstand van een hemellichaam ten oosten van de meridiaan die in het equatoriale coördinatenstelsel het lentepunt snijdt (de nullijn). De Rechte Klimming (afgekort: RK of RA) wordt gemeten in uren, minuten en seconden (1 uur = 15 graden) en is samen met de declinatie één van de twee coördinaten waarmee de positie van een hemellichaam in het equatoriale coördinatenstelsel wordt gedefinieerd.   


Reflectie
De weerkaatsing van elektromagnetische golven (zoals licht) of mechanische golven (zoals geluid) wanneer ze materie raken waarin ze niet kunnen doordringen.   


Reflectievermogen
Doorgaans albedo genoemd: een maat voor de mate waarin een bepaald object licht weerkaatst. Het reflectievermogen wordt uitgedrukt in een percentage of een waarde tussen 1 en 0. Hoe hoger het percentage of de waarde van, hoe meer licht het hemellichaam of het object weerkaatst. Een theoretisch hemellichaam dat honderd procent van het ontvangen licht weerkaatst, heeft dus een reflectievermogen van 100% of 1. Een zwart gat, daarentegen, heeft een reflectievermogen van 0 (procent).   .   


Reflector
Ook wel spiegeltelescoop genoemd: een telescoop die een beeld vormt met behulp van een spiegel als objectief. Het Newton-model, waarin het objectief parabolisch is gevormd om sferische aberratie te reduceren en waarin een vlakke vangspiegel het gereflecteerde licht nabij de kijkeringang afbuigt naar een oculair, wordt door amateurastronomen het meest gehanteerd. Omdat in een reflector geen lichtbreking plaatsvindt, treedt er ook geen chromatische aberratie op.   


Refractie
Ook wel breking genoemd: het afbuigen, ofwel ‘breken', van lichtstralen wanneer deze een transparant medium (lens, atmosfeer, prisma, etc.) doorkruisen.   


Regenboog   
De gekleurde – en al dan niet gedeeltelijke – cirkelboog die voor een waarnemer kan opdoemen wanneer zonlicht door een sluier van waterdruppels wordt gebroken én gereflecteerd. Meestal staat de zon dan laag aan de hemel. Per definitie bevindt de waarnemer zich precies tussen de lichtbron en het optische verschijnsel in. Doordat straling met verschillende golflengten in het geheel van (wit) zonlicht verschillend wordt gebroken, ontstaat een kleurenspectrum.   


Regoliet
Een fijnkorrelige en heterogene laag die het vaste rotsachtige oppervlak van een astronomisch object bedekt. Het gaat om verweerd materiaal. Op hemellichamen zonder atmosfeer, zoals de maan, ontstaat regoliet vooral door de erosie van gesteenten door kosmische straling en voortdurende inslagen van micrometeorieten.   


Retrograad
Ook wel tegengesteld genoemd: een term die in de astronomie wordt toegepast op de bewegingen van objecten in het heelal. Een object dat voor waarnemers op aarde aan de hemel een retrograde beweging maakt, beweegt op dat moment (kortstondig en schijnbaar) westwaarts ten opzichte van de sterren, waar hemellichamen doorgaans oostwaarts bewegen. Een astronomisch lichaam in een retrograde baan, draait ten opzichte van de meeste andere lichamen in een stelsel in omgekeerde richting om een massamiddelpunt. En een planetair object met een retrograde rotatie, wentelt in een tegengestelde richting om zijn as te opzichte van de meeste andere objecten in een stelsel.   


Revolutie
Ook wel omwenteling genoemd: de term waarmee astronomen oorspronkelijk de beweging van een hemellichaam rondom een ander hemellichaam benoemen.   


Right Ascension [RA]
Ook wel Rechte Klimming genoemd: de hoekafstand van een hemellichaam ten oosten van de meridiaan die in het equatoriale coördinatenstelsel het lentepunt snijdt (de nullijn). De Right Ascension (afgekort: RA) wordt gemeten in uren, minuten en seconden (1 uur = 15 graden) en is samen met de declinatie één van de twee coördinaten waarmee de positie van een hemellichaam in het equatoriale coördinatenstelsel wordt gedefinieerd.   


Ring
Een dunne cirkelvormige band van ogenschijnlijk aaneengesloten kleine stof- en ijsdeeltjes in het heelal die in dezelfde baan om een planeet of een ander massief lichaam bewegen.   


Ringenstelsel
Het geheel van meerdere ringen, doorgaans in hetzelfde denkbeeldige vlak, rondom een planeet of een ander massief lichaam.   


Rode dwerg
Een type ster. Een rode dwerg herbergt aanzienlijk minder massa dan de zon, waardoor zijn kernfusieproces langzamer verloopt en ook zijn oppervlaktemperatuur lager is. Het licht dat een rode dwerg uitzendt, is relatief laagenergetisch en bijgevolg rood getint.   


Rode reus

Een opgezwollen ster aan het eind van haar bestaan die voornamelijk rood licht uitzendt. Wanneer een ster haar basisvoorraad nucleaire brandstof (waterstof) heeft opgebruikt, verplaatsen de nucleaire reacties in de kern zich naar schillen daarbuiten. Hierdoor neemt de totale energieproductie toe en zwelt de ster op. Tegelijkertijd gaat haar oppervlaktetemperatuur omlaag, wat resulteert in een minder energetische (roodgetinte) lichtemissie. Ook de zon zal over ongeveer vijf miljard jaar evolueren tot een rode reus. Haar diameter zal dan waarschijnlijk het 200-voudige bedragen van haar huidige diameter.   


Röntgenstraling
Ook wel X-straling genoemd: hoogenergetische elektromagnetische straling met golflengten langer dan 10 picometer (10 x 10^-12 m) en korter dan 10 nanometer (10 x 10^-9 m). Daarmee ligt het röntgengebied in het elektromagnetisch spectrum tussen gammastraling en UV-straling in.   


Roodverschuiving
Een verschijnsel dat zich voordoet waneer een (kosmisch) object zich van de waarnemer vandaan beweegt. De golflengte van het licht van het object zal dan – afhankelijk van zijn snelheid – in meer of mindere mate naar het rode (langgolvige) uiteinde van het optische deel van elektromagtnetisch spectrum verschuiven. Dit is een gevolg van het Doppler-effect, waardoor de golflengte van het licht van zich verwijderende hemellichamen als het ware wordt uitgerekt. Roodverschuiving wordt gemeten aan de hand van de verschuiving van spectraallijnen, die zich onder normale omstandigheden op gegeven posities in het elektromagnetisch spectrum behoren te bevinden.   


Rotatie
De constante draaibeweging van een hemellichaam (een ster, een planeet, een planetoïde, enz.) om zijn rotatieas.   


Ruimte
Ook wel het heelal, de kosmos, het universum of simpelweg de wereld genoemd: het gehele tijd-ruimte-continuüm waarin wij bestaan, inclusief alle materie en energie.   


Ruimtesonde
Een robotisch en onbemand toestel dat door astronomen wordt ingezet om in het heelal, zo dicht mogelijk bij het onderwerp van onderzoek, wetenschappelijke metingen en waarnemingen te verrichten.   


Ruimteverkenner
Een populair synoniem voor ruimtesonde.   


Rustenergie
De energie (E) die een deeltje met een bepaalde massa (M) bezit wanneer het niet in beweging is. Volgens de beroemde formule van Albert Einsteins relativiteitstheorie, E = MC^2, is massa equivalent aan energie (waarbij C de lichtsnelheid is). De massa van een deeltje in rust is een uiting van de hoeveelheid energie die het bezit - of omgekeerd.