Tussen hemel en aarde
 
Wie of wat slaat een gat in dit wolkendek?
 
  Het was zeker geen ideaaltypisch exemplaar. Niet het ogenschijnlijk kunstmatige hemelverschijnsel dat in het buitenland nog wel eens tot UFO-meldingen leidt. Maar vorig jaar juli was er boven het Haagsche wel degelijk één te zien: een zeldzame hole punch wolk. Zo'n wolk, of liever 'ex-wolk', ontstaat wanneer onbevroren waterdruppeltjes in een sluier van altocumulusbewolking plotsklaps tot ijskristallen bevriezen en naar beneden beginnen te vallen. Anders gezegd: altocumulus maakt plaats voor cirrus. Een snelle verklaring, maar nog een héle wetenschap. Soms blijken wij namelijk zélf de aanstichters...
  19 januari 2011

En dan nu een écht hinderlijk weersverschijnsel...
 
  Westelijk Holland ligt plat wegens sneeuwoverlast en winterse taferelen zijn in jaren niet zó fotogeniek geweest. Een leuk en kneuterig item voor weermannen en lokale media. Maar in deze hype gaan wij nu even niet mee. Rond kerst is immers niets minder gangbaar dan erop te wijzen dat zich elders ter wereld ergere zaken afspelen. Welnu. Wat te denken van de 'overlast' van een zogeheten supercel die hevige regenval, onweer en bliksem en tientallen tornado's met zich kan meebrengen. Toch zijn er ook in dit geval altijd mensen die zulke natuurlijke shock and awe - met verbluffend resultaat - opzoeken in plaats van ontvluchten...
  23 december 2010

Zet je schrap: de Geminiden zijn gearriveerd
 
'Vallende sterren' worden je zelden op een presenteerblaadje aangereikt. Maar in de nacht van maandag 13 december op dinsdag 14 december is dat precies wat er bij helder weer gebeurt! Tussen middernacht en het ochtendgloren flitsen dan gegarandeerd tientallen tot honderd meteoren van de zwerm der Geminiden voorbij. Het zijn vaak exotische exemplaren: helder, lang zichtbaar en kleurrijk. De radiant van deze zwerm bevindt zich in het sterrenbeeld Gemini (Tweelingen). Aan de noordelijke of zuidelijke hemel zijn de Geminiden echter het beste te zien...

Een vorstelijk einde van november 2010
  Of de schaatsen het komende weekend al uit het vet kunnen of niet: alle weermodellen (hier, hier, hier of - geavanceerder - hier) wijzen er op dat het vanaf donderdag langdurig gaat vriezen. Sneeuw is niet uitgesloten, maar sneeuwvrij zit er voorlopig nog niet in. Quote van een reeds bibberende Erwin Kroll op het NOS-journaal maandagavond: "Heerlijk, winter...!".
 

De herfst brengt (soms bijzondere) extremen...
 
  Een kraakheldere sterrenhemel kunnen we nu wel vergeten. Volgens het KNMI staat het weekend in het teken van een diepe depressie boven de Noordzee, wat ons (eindelijk) weer eens een ruige herfststorm zal opleveren. Regen, bewolking en zeer zware windstoten tot 100 kilometer per uur maken hun opwachting. Maar óók onstuimig herfstweer kan intrigerende hemelverschijnselen veroorzaken. Zo zagen waarnemers in Zuid-Holland afgelopen maandag het unieke fenomeen van zich scherp aftekenende sneeuwbuien hoog in de atmosfeer (foto). Dat je het weet! Volg de extremen van de herfst hier en hier.
 

'Mooie depressie' is geen contradictio in terminis
 
  De elegante swirl van een naderende depressie is wel vaker te zien op satellietbeelden bij een weerbericht. Eronder, echter, ervaart een waarnemer meestal niet veel meer dan een dikke wolkenbrij en het vooruitzicht van wind en een doorweekt pak. Camera inpakken en wegwezen? De auteur van deze foto deed het tijdens een geologische excursie in het oostelijke kustgebied van Denemarken in ieder geval niet. Prompt werd hij getrakteerd op een zeldzaam duidelijke verschijning van een depressierand. En dat nota bene op het moment dat hij afzettingen bestudeerde die zo’n 5 miljoen jaar geleden (tijdens het Mioceen) waren gevormd door een storm. Zijn commentaar: “De depressie bracht een harde en koude noordoostenwind. Indertijd kan het er ongeveer hetzelfde hebben uitgezien, hoewel de storm toen waarschijnlijk krachtiger was.”
 

500 meter klimmen met een 'glorieus' resultaat
 
  Na 500 klimmen op een zonovergoten julidag in de Zwitserse Alpen wordt je uitzicht opeens ruw verstoord door een kleine maar compacte wolk die vanuit de vallei beneden opborrelt. Het overkwam Leslie Kramers, die juist daardóór het bijzondere lichtverschijnsel op bovenstaande opname kon vereeuwigen: een gekleurd aureaool rond zijn eigen schaduw in de mist. Nooit te zien in de lage landen, wél in de hoge! En we noemen het: glorie.
 

Uit het archief: een 'winterse' zonsondergang
 
  Nota bene in het weekend dat de zomer écht door leek te breken en de Nederlandse stranden volstroomden, kregen we via de enthousiaste fotograaf Leslie Kramers een markante en originele foto in handen die dateert uit de afgelopen wintermaand december. Markant, omdat het strand nabij Scheveningen zo goed als verlaten is. Origineel, omdat de opname méér toont dan alleen een zonsondergang: levendige kleuren en details in het gehele beeldveld én een scherpe reliëfwerking door de voetstappen in het zand en de laagstaande zon.
 

Gewoon, omdat het mooi is...
 
  Sommige beelden zijn zó bekend dat je ze ook gewoon zou kunnen Googelen. Neem nu die van een ondergaande zon op het moment dat deze lijkt weg te zakken in de zee... Waarom dan toch deze foto, gemaakt aan het einde van een verder grijze Hemelvaartsdag vanaf een Haags strand? Gewoon, omdat het mooi is en we er bij Astronova.nl geen genoeg van kunnen krijgen.
 

Geen 'meteorenregen', maar 'droog' blijft het niet
 
  Het moet natuurlijk wel helder blijven in de nacht van donderdag op vrijdag. Maar in dat geval is er eindelijk weer wat van 'neerslag' uit het heelal te merken. We hebben het natuurlijk over 'vallende sterren' of meteoren. Deze week piekt de meteorenzwerm der Lyriden; vernoemd naar de radiant in het sterrenbeeld Lier, waar de lichtsporen vandaan lijken te komen. Hoewel het maximum van de - welliswaar middelmatige - zwerm donderdag 22 april rond 19 uur lokale tijd plaatsvindt, zijn de meeste Lyriden waarschijnlijk te zien tussen 01.00 en 04.00 uur 's nachts (ongeveer 10 per uur). Het licht van de maan is dan minder storend en de radiant staat in het oosten hoger aan de hemel. Houd vooral de noordelijke of zuidelijke hemel in de gaten en wees nietig !
 

Rood, roder, roodst: 'vulkanische zonsondergangen'
  Omdat op dit moment een uitgestrekte aswolk van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull over ons land trekt, is de kans groot dat de westelijke hemel de komende dagen tijdens en na zonsondergang roder kleurt dan normaal. Waarom? Zonlicht bestaat naar gelang de kleuren van de regenboog uit licht met lange (rood licht) en korte (blauw licht) golflengten. En tijdens de lange weg die het zonlicht omstreeks zonsondergang in de dampkring aflegt, wordt kortgolvige straling nu eenmaal eerder door onregelmatigheden als stof- en asdeeltjes verstrooid dan langgolvig licht (meer).
Update: de eerste foto's uit Nederland zijn op het web gesignaleerd.
 

Een shuttle-lancering met een dikke plus
 
  Het intrigerende schouwspel dat gepaard gaat met de lancering van een Space Shuttle eindigt niet wanneer de vurige uitlaat van het vehikel uit zicht is verdwenen en de donkere rookwolken zijn opgetrokken. Althans, niet per se, zo bleek na de lift-off van het ruimteveer Discovery op 5 april in de Amerikaanse ochtendschemering (missie STS-131). Wat erop volgde, was namelijk een unieke verschijning van 'kunstmatige' lichtende nachtwolken. Meer foto's vind je hier.
 

En dan nu: astronomische vakantiebestemmingen
 
  De vorige vakantiebestemming die op Astronova.nl de revue passeerde, bleek het gemiddelde budget van onze doelgroep enigszins te overschrijden. Meer redelijke bestemmingen voor liefhebbers van weer- en sterrenkunde zijn noordelijk gelegen landen als Canada en IJsland. Nu de zonneactiviteit weer toeneemt, wordt de kans op spectaculaire vertoningen van noorderlicht immers steeds groter. Maar voordat er kans bestaat dat we dit mogen aanschouwen als we lekker in eigen land blijven, zoals in 2001 (foto), zijn we weer een jaar of drie verder. Nog één optie dan: Scandinavië.
 

In the picture: altocumulus tijdens zonsondergang
 
  'Schaapjeswolken' noemen wij ze. Meteorologen spreken liever over altocumulus. Voor de beleving van de roodgetinte en schaduwrijke golven, die aan de hemel ontstaan wanneer deze bewolkingssoort tijdens een zonsondergang overheerst, doet het er in ieder geval niet toe. Daarvan getuigt deze prachtige foto van Koen Levenkamp uit Berlijn. Vanwege het nog vrij vroege tijdstip waarop de zon in maart en april ondergaat en het vaak wispelturige weer in deze tijd van het jaar (altocumulus is vaak de voorbode van slecht weer), is de kans groot dat we de komende tijd meer van zulke fraaie zonsondergangen zullen zien...
 


In dit dossier:

2011   2010

Wie of wat slaat een gat
in dit wolkendek?


-------   2010   -------

En dan nu een écht
hinderlijk weers-
verschijnsel...


Zet je schrap: de
Geminiden zijn
gearriveerd


Een vorstelijk einde
van 2010


De herfst brengs (soms
bijzondere) extremen...


'Mooie depressie' is geen
contradictio in terminis


500 meter klimmen met
een 'glorieus' resultaat


Gewoon, omdat het
mooi is...


Uit het archief: een
'winterse' zonsondergang


Geen 'meteorenregen',
maar droog blijft het niet


Rood, roder, roodst: 'vulkanische zonsondergangen'

Een shuttle-lancering
met een dikke plus


En dan nu: astronomische
vakantiebestemmingen


In the picture:
altocumulus tijdens zonsondergang