Zonnestelsel

Onze buren in het heelal: herkenbaar en toch zo vreemd.


Het zijn net buren.








De kern van het zonnestelsel zoals wij het na een lange wetenschappelijke geschiedenis kennen. Vanaf de zon komen we eerst Mercurius, Venus, de aarde en Mars tegen. Deze kleine rotsachtige hemellichamen worden ook wel de binnenplaneten genoemd. De planetoïdengordel scheidt hen van de gasachtige buitenplaneten. Dit zijn de 'reuzen' in het zonnestelsel: achtereenvolgens Jupiter, Saturnus, Uranus, en Neptunus. Verderop draait Pluto als buitenbeentje zijn baan om de zon. Niet afgebeeld zijn - onder meer - de Kuipergordel en de Oortwolk.
De zon
We weten niet beter: het middelpunt van het zonnestelsel, altijd aanwezig en een constante bron van energie. Toch is ook deze ster ooit geboren, en evenzo is het onvermijdelijk dat zij ooit weer zal sterven. Maakt u zich daar vooral geen zorgen over, want er is nog voor zeker vijf miljard jaar aan zonnebrandstof aanwezig. Wat veel mensen echter niet weten, is dat de zon óók binnen een tijdsbestek van enkele jaren diverse veranderingen ondergaat. Bovendien herbergt het zichtbare oppervlak interessante details voor waarnemers...


Mercurius
Bruinbakken op aarde zou er niets bij zijn. Op de planeet die het dichtst bij de zon komt, heersen overdag helse temperaturen. Daar kan geen zonnebrandcrème tegenop. Niet dat een denkbeeldige Mercuriaan überhaubt zou kunnen bestaan, want het hemellichaam heeft geen atmosfeer en lijkt - mede door zijn dichtbekraterde oppervlak - meer op onze maan dan welke andere planeet dan ook. En ook 's nachts is het hier geen lolletje. Temperaturen beneden de 250 graden Celsius zijn dan geen uitzondering. Mercurius kan daarmee gerust een wereld van uitersten worden genoemd...



Venus
'Onze zusterplaneet', zo noemen mensen Venus regelmatig. Gezien haar afmetingen en gewicht is dat zeker terecht. Maar daarmee houden de overeenkomsten ook wel zo'n beetje op. Vergeleken met de aarde is onze naaste buur in het heelal namelijk een bizarre wereld. Want wie zou een hoosbui van bijtende zuren bij een druk die bijna honderd keer zo groot is als hier op prijs stellen? Daarom adviseren wij u toch maar veilig vanaf een website uw informatie verzamelen. Wat ons betreft een uitstekende zaak...


Aarde
Tja, onze eigen planeet dus. We zullen u niet lastigvallen met het feit dat de aarde een dampkring met zuurstof heeft en dat deze voor ons van levensbelang is. Dat ervaart u immers iedere dag aan den lijve. Nee, de aarde is ons thuis en biedt ons juist daarom inzicht in een breed scala van complexe verschijnselen en processen die zich ook op veel andere planeten afspelen. Wat te denken van vulkanisme, aardbevingen, continenten en - vooral - de evolutie!


Mars
30 Oktober 1938: paniek! Talrijke oorlogszuchtige marsmannetjes vallen de aarde aan. De Verenigde Staten zijn het eerste slachtoffer, maar de rest van de wereld zal vermoedelijk snel volgen. Althans, dit geloofden veel mensen toen Orson Wells een hoorspel op de radio uitzond dat gebaseerd was op het verhaal War of the Worlds van H.G. Wells. De consternatie was allesbehalve verwonderlijk, want destijds beschouwden veel mensen de best zichtbare structuren op het oppervlak van de Rode Planeet als het werk van een buitenaardse beschaving. Nu weten we wel beter, maar tóch schuilt er een kern van waarheid in de oude mythe. Er zijn wel degelijk kanalen en uitgeslepen geulen op Mars...


Jupiter
Jupiter doet zijn naam eer aan. De planeet, vernoemd naar de oppergod van de Romeinen, is ook in het zonnestelsel oppermachtig. Met een omvang van zeker 1300 aardes steekt het hemellichaam met kop en schouders boven de rest uit. Als eerste planeet buiten de banen van de vier rotsplaneten, is Jupiter tevens de dichtstbijzijnde van de vier grote gas- en ijsreuzen. En niks oppervlak. Wie een duik neemt in de Joviaanse atmosfeer, zal nooit en te nimmer te pletter slaan. Desondanks is een vlucht door de planeet geen lang leven beschoren: hoe dieper men in zijn inwendige doordringt, hoe groter de druk; uiteindelijk zelfs zo groot dat totale verpulvering onvermijdelijk is....


Saturnus
Kunstje: in het onwaarschijnlijke geval dat u een zwembad met afmetingen van enige honderdduizenden kilometers weet op te scharrelen en het ondenkbare doet door Saturnus erin te smijten, zal de geringde planeet blijven drijven! Dat zijn dichtheid kleiner is dan dat van water, is natuurlijk niet iets wat u direct zal opvallen wanneer u het hemellichaam door de telescoop aanschouwt. Het fraaie ringenstelsel, daarentegen, springt wél meteen in het oog. Voor veel amateurastronomen is het bekijken van Saturnus dan ook vaste prik op een gunstige waarneemavond...


Uranus
Wie niet beter wist, zou kunnen denken dat het oppervlak van de derde gasplaneet van het zonnestelsel bedekt is door een grote oceaan. Uranus dankt zijn dominante blauwe kleur echter aan de aanwezigheid van methaangas in de bovenste lagen van zijn atmosfeer. Hier heersen gigantische windsnelheden. Het zal zeker geen lolletje zijn om deze krachten te trotseren. Met windvlagen die kunnen oplopen tot tweehonderd meter per seconde, zou u werkelijk alle uithoeken van deze gasreus te zien krijgen...


Neptunus
Neptunus is de buitenste van de vier grote gasreuzen. Zelfs nog meer dan zijn buur in het zonnestels heeft de planeet een blauwgetint oppervlak; iets wat een hemellichaam vernoemd naar de Romeinse zeegod zeker niet misstaat. De enige oneffenheden op de glad ogende gasbol zijn gigantische stormen die wel wat weghebben van schuimende draaikolken. Weermannen op aarde zouden er een flinke dobber aan hebben om een dergelijk fenomeen in de dampkring te doorgronden. Eén van de wervelstormen op Neptunus heeft namelijk afmetingen ter grootte van....jazeker, de aarde...


Pluto
Pluto is in alle opzichten het buitenbeentje van ons zonnestelsel. Officieel is het object sinds enkele jaren niet eens een 'planeet' meer. Maar voor velen zal Pluto, die naar planetaire maatstaven piepklein is, altijd die negende en laatste planeet met zijn 'rare trekjes' blijven. Pluto volgt namelijk ook nog eens een baan die dwars staat op de ecliptica, en is bovendien in het gezelschap van een relatief grote maan: Charon. En natuurlijk is een klein ijzig hemellichaam, na vier enorme gasreuzen, eveneens een opmerkelijke verschijning. Dat er nog steeds verwoed wordt gediscussieerd over de status van Pluto is dus niet zo verwonderlijk...